Kayaç Nedir? Kayaç Çeşitleri Nelerdir?

864
0

Bu makalemizde sizlere Kayaç nedir? Kayaç çeşitleri nelerdir? ve Kayaç nasıl oluşur? konuları hakkında bilgiler vereceğiz.

Kayaç Nedir?

Bir ve birden fazla minerallerin, taş parçacıkların bir araya gelmesiyle katı oluşumların bütününe kayaç denir. Peki kayaçlar nasıl oluşur? Daha önce var olan kayaçların yeniden kristalleşmesi veya yeryüzünde bulunan kayaç parçalarının ve sular içindeki erimiş minerallerin taşınması ve depolanması sonucu oluşurlar Kayaçlar da granit ve bazalt çeşitli minerallerin bir araya gelmesiyle oluşurken, kum taşı, değişik kum tanelerinin bir araya gelmesiyle, mermer ve kuvarsit tek bir mineralden oluşmaktadır.Kayaçlar, oluşum şartlarına ve kökenlerine göre Magmatik, Metamorfik (başkalaşım) ve Tortul (sedimanter) olmak üç ayrı gruba ayrılır.Bu gruplandırma daha çok taşların parçacıkların büyüklüklerine göre temel alınmıştır.

Magmatik (Katılaşım)

Ergimiş halde bir silikat hamuru olan magmanın yer kabuğunun derinliklerinde soğuması ya da magmanın yeryüzüne çıkarak katılaşması sonucu oluşan kayadır.

Plutonik Kayaçlar (Derinlik):Magmanın yer altında derinlerde yavaş yavaş soğuması ve katılaşması plutonik kayaçlar denir. Tam kristalli, taneli ve yalnızca kristallerden oluşmuştur. Yalnızca kristallerden oluştuklarından oldukça sağlam ve dayanıklıdırlar. Yerkabuğunda değişik şekillerde kütle halinde bulunurlar. Boyutları birkaç km’den 100’lerce km arasında değişir.

Damar (Yarı derinlik) Kayaçları: Çatlak ve boşluklardan yeryüzüne yakın derinliklerde katılaşmanın gerçekleştiği yerlerde ise kristalli kayaçlar meydana gelmesine damar kayaçlar denir. Bu kayaçlara damar kayaçları denir. Taşlarda iri kristallerle beraber çok ufak kristalli bir hamur bulunur. Bunlar derinlik ve yüzey kayaçları arasında geçiş taşlarıdır.

Volkanik Kayaçlar (Yüzey): Magmanın yer yüzüne çıktığında yerlerde hızlı şekilde soğuması ve katılaşması sonucunda camsı, kristalli oluşan taşlara volkanik kayaçlar denir. Katılaşan magmaya lav denir. Bunlar yarı kristalli porfirik yapılıdır. Çoğu kez gözle görülen çeşitli kristaller kristal olmayan camsı bir hamur içinde bulunur. Magmanın yeryüzüne çıktığı yerlerde volkanlar oluşur.

Bakınız...!!!  Hentbol Oyun Kuralları

Ayrıca Kayaç Nedir? Kayaç Çeşitleri Nelerdir? makalemizin yanında merak edeceğinizi düşündüğümüz Falez Nedir?, Falez Çeşitleri Nelerdir? makalemizi de inceleyebilirsiniz.

Metamorfik Kayaçlar (Başkalaşım)

Yerkabuğunun derinliklerinde kayaçların yüksek basınç ve ısı ile birlikte sıvı ve gazların tepkimeye girmesi sonucunda mekanik ve kristal yapıların değişmesiyle oluşan kayaç türüne Metamorfik (Başkalaşım) denir. Mineraller belirli bir sıcaklık ve basınç altında denge dedirler. Ancak sıcaklık ve basınç değerlerinde bir değişme olmuşsa, mineral de, başkalaşım geçirmesine neden olur. Yanardağ patlamasında kömür başkalaşıma uğrarsa ya da magmayla karşılaşırsa elmasa dönüşebilir.

Tortul Kayaçlar (Sedimanter)

Tortullaşma mineral veya organik maddelerden oluşan parçacıkların su, rüzgar, dalga ve buzullarla taşınıp deniz, göl,akarsu içinde veya karalarda üst üste birikmesine Tortul Kayaçlar denir. Yer yüzeyinin yaklaşık 75’ini, Yer kabuğunun yaklaşık %8’ini oluşturur..Genellikle tabakalı olup içlerinde fosil bulundururlar. Dış etmenler tarafından yeryüzünün aşındırılmasıyla meydana gelen çeşitli büyüklükteki tortul kayaç malzemeleri taşınarak çukur sahalara doldur. Biriken malzeme önceleri boşluklu gevşek bir yapıya sahipse de zamanla sıkışıp sertleşir. Tortul kayaçları kırıntılı tortul kayaçlar, Organik tortul kayaçlar ve Kimyasal tortul kayaçlar olarak üçe ayrılır.

Kırıntılı Tortul Kayaçlar

Fiziksel ayrışma sonucunda ortaya çıkan ayrık taneli malzemelerden oluşumuna kırıntılı tortul kayaçlara denir. Bu kategoriye giren kayaçların iki önemli minerali kuvars ve kil mineralleridir. Kuvars minerali ayrışmaya karşı dirençlidir. Bu tortul kayaçlar, akarsu, buzul, rüzgar, deniz dalgaları gibi dış kuvvetler nedeniyle mekanik parçalanmaya ve parçalanan malzemenin taşınması birikmesi ve taşlaşması ile oluşmaktadırlar.

Kimyasal Tortul Kayaçlar

Mağara tavanından sızan kalsiyum bikarbonatlı sular damlalar halinde yere inerken, CO2 nin ayrılması sonucu CaCO3 (karbonat)ın bir kısmı tavanda bir kısmı zeminde yavaş yavaş birikerek sarkıt ve dikitler şekillenir.Tuzlu göllerde ve denizle bağlantısı zayıf olan lagünlerde suyun buharlaşması ile içindeki tuzun birikmesi ile tuzlu kayaçlar oluşmaktadır.

Bakınız...!!!  Göktürk isimleri ve Eski Türk isimleri

Organik Tortul Kayaçlar

Canlı organizmaların iskelet, kabuk, dal, yaprak, köklerinin belli ortamlarda birikmeleri sonucu oluşmaktadırlar. Organik tortul kayaçlar genellikle deniz diplerinde ve sığ sularda birikerek oluşurlar. Silisli bileşikler içeren radiolaritler denilen mikro organizmaların birikmeleri sonucunda oluşur. Mihenk taşı olarak da bilinir.
Antroklu kalker: Deniz lalelerinin sert kalıntılarının birikerek taşlaşması ile oluşur.
Mercan kalkerleri :Mercanların iskeletinden oluşan kayaçlardır. Suyun temiz, sıcak ve derinliğin az olduğu denizlerde oluşur.
Tebeşir: Saf beyaz yumuşak kolayca toz haline gelen kalkerli bir tortuldur.
Kömür : Bitkiler öldükten sonra bakteriler etkisiyle değişime etkileşime uğrar. Bu etkileşim su altında kalarak değişime uğrarsa, C (karbon) miktarı artarak kömürleşme oluşmaya başlar.

Bu makalemizde sizlere Kayaç Nedir? Kayaç Çeşitleri Nelerdir? konuları hakkında bilgiler verdik diğer makalelerimize bakmayı unutmayın…

BİR CEVAP BIRAK

Please enter your comment!
Please enter your name here